نوشت‌افزار قرآن در عصر نزول

 نويسنده: هادي قابل

 گفت‌وگو درباره تاريخ نگارش قرآن ، نگارندگان آن و ابزار نگارش آن، از ديرباز در ميان انديشوران علوم قرآني مطرح بوده است.

جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

آموزش قرآن در مكتب رسول اكرم (ص)

نويسنده : ابوالفضل خوش‌منش

چكيده

  پيامبر اكرم (ص) نخستين معلم قرائت قرآن بود. قرآن را با صوتي زيبا و شمرده وبا رعايت وقف‌ها بر اصحاب مي‌خواند. البته بر كثرت وجودت قرائت تأكيد نمي‌ورزيد. حتي مي‌فرمود: قرآن را هر گونه‌اي كه مي‌توانيد ، بخوانيد. آن حضرت بيشتر بر فهم قرآن تأكيد مي‌كرد. حاملان قرآن نزد او مكانتي عظميم داشتند. اين مقاله مباحثي را در زمينه آنچه آمده ، در بر دارد.

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

قرن دهم

 تأليف : سيد محمد علي ايازي

 پس از دوراني از سكوت و فشار سهمگين بر تشيع بويژه در ايران و روي كار آمدن صفويه شرايط دگرگون مي‌شود و آرام آرام حركت فكري و فرهنگي شيعه نضج مي‌گيرد و دانشمندان شيعي از گوشه و كنار بلاد اسلامي همزمان با تأليفات ديگر به نگارش تفسير روي مي‌آورند و نكته جالب اينكه گرايش به تأليف آثار فارسي در ميان دانشمندان شيعي دو چندان مي‌گردد و ادب فارسي در تمام نواحي پراكنده مي‌شود و همانطور كه بعدها ملاحظه خواهيد كرد بيشتري آثار قرآني اين سده به زبان فارسي و براي اقشار عمومي جامعه تأليف شده است. چواهر التفسير، مواهب عليه، منهج‌الصادقين، خلاصه منهج‌، تفسير شاهي، تفسير خواجه شرف‌الدين الهي ( م 950) ،‌ترجمه الخواص زواره‌اي و تفسير دولتشاهي (زنده در سال (984)[1] از جمله تفاسير فارسي هستند كه در اين سده به نگارش درآمده‌اند. البته اين حركت بعدها گسترش بيشتري يافت تا جايي كه بعدها در قرن  14 و 15 بيشترين تفاسير قرآن را در ايران تفاسير فارسي تشكيل مي‌دهد.

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

ابن كثير و قرائت او

 نويسنده : دكتر عباس همامي

استاديار دانشگاه آزاد اسلامي – واحد تهران مركز

 چكيده

  ابن كثير يك از قراء سبعه است كه قرائت او در مكه رواج داشت. بزي يكي از راويان مشهور او بود و روش ويژه‌اي را در قرائت خود اتخاذ كرده بود؛ از جمله: صله دادن به ميم جمع و هاء ضمير ، عدم اماله يا تقليل ، افزدون هاء ساكن به آخر كلماتي مثل ” لم “ در هنگام وقف و جز آنها كه در اين مقاله به تفصيل آمده است.

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

تحقيقي پيرامون تواتر قرائات قرآن كريم

نويسنده : مهين شريفي اصفهاني
تعريف تواتر
تواتر اصطلاحي در فن حديث است ، چنانكه حديث را به اعتبار تعداد روات به اقسام: متواتر ، مشهور ، مستفيض و آحاد تقسيم كرده‌اند. متواتر در لغت به معناي يكي پس از ديگري آمدن بلافاصله است و در اصطلاح علم الحديث ، منظور خبر جماعتي است كه اتفاق آنان بر كذب محال و در نتيجه في نفسه و بدون انضمام قراين ، موجب علم به مضمون خبر باشد.
بنابراين تواتر ، نقل‌هاي پي در پي و فراوان و يقين آور را گويند كه ناقلان آن در كثرت به حدي رسند كه نه تنها يقين‌آور باشد، كه احتمال تباني ايشان بر كذب خبر واحد گويند. لذا خبر متواتر را شروطي است كه عبارت‌اند از:
الف ـ استعمال سند از راوي اخير تا مصدر حديث به صورت تام؛
ب ـ رسيدن عدد روات و ناقلين به حدي از كثرت و اشتهار كه از تباني ايشان بر كذب ايمن باشد؛
ج ـ برقراري اين كثرت نقل در هر عصر و طبقه تا مصدر اول.

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

هجرت در نگاه قرآن

نويسنده: محمد حسين ساكت

 انديشه آغازين جهانگردي در گستره تفكر  و تمدن اسلام، با« هجرت» شكوفا گرديد. در قرآن مجيد، پيامبران، گروندگان، رهبران و راهيان راه فضيلت و فرهيختگي و فرهنگ بشري، به هجرت تشويق شده‌اند.

اينك، بجاست نگاهي بيندازيم به معناي هجرت و كاربرد آن در قرآن.

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير تطور شيعه در قرن اول

 تأليف : سيد محمد علي ايازي

 پيدايش و تأسيس

سير تفسير نگاري و معرفي مجموعه اطلاعات تبييني در باب آيات و سوره‌هاي قرآن در مكتب تشيع را از كار امام علي (ع) بايد آغاز كرد. زيرا آنچه از پيامبر در باب تفسير نقل شده توسط تابعين يا تابع تابعين از آغاز رفع ممنوعيت كتابت (با روي كار آمدن عمر بن عبدالعزيز در سالهاي 90 هجري) گزارش شده است، در صورتي كه در تشيع از همان آغاز با نقل، تأليف و تدوين مطالب تفسيري توسط امام علي و شاگردان آن حضرت شكل گرفته و آنان منتظر رفع ممنوعيت كتاب توسط خلفا نشده‌اند . به عنوان نمونه ابن عباس(م 68) شاگرد نامدار علي، ابن مسعود(م 32) و جابربن عبدالله انصاري(م 74) ابي‌بن كعب(م 20هـ) و ميثم تمار(م 60) ـ همانطور كه بعداً توضيح خواهيم داد ـ در اتصال با اهل بيت پيامبر و سيراب شده از آموخته‌هاي آنان بوده و در روشنگري مفاهيم و واژه‌هاي قرآن و يا نگارش كتابي مستقل در تفسير نقش بسزايي داشته‌اند.[1]

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

هبوط در قرآن و انجيل

 نويسنده: اعظم پويا

 از دريچه انجيل

مسأله خلقت آدم(ع)، فريب او از ابليس، درخت ممنوع،‌ گناه آدم و سرانجام هبوط او از بهشت، دستمايه اصلي مسأله «فداء» است. گويي آدم و مسيح دو بازيگر اصلي نظام خلقت‌اند: يكي ا زخاك و ديگر از افلاك. هر دو فرزند خدا هستند¹، اما يكي فرزندي اسير و اسير كننده ذريه خويش و ديگري فرزندي حبيب و ناجي آن ذريه². يكي منادي مرگ و ديگري منادي اسير حيات³؛ اما روح مسيح ناظر بر آدم است، چرا كه روح او ازلي است و خلقتش مقدم بر خلقت آدم⁴.

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

تفاسير روايى قرن يازدهم هجرى

(رويكردى دوباره به تفسير روايى)   محمّد فاكر ميبدى

 مقدمه

دانش تفسير، در آغاز، بخشى از علم حديث به شمار مى رفت تا اين كه در نخستين گام تكامل خويش از اين علم جدا شد و به صورت علمى مستقل درآمد و بر پايه آن، در كنار ديگر مجموعه هاى روايى، تفسيرهاى روايى (چون تفسير على بن ابراهيم قمى و تفسير عياشى و تفسير فرات كوفى) ظهور نمود.چنانكه تفسيرهايى منسوب به ائمه(ع) و يارانشان، مانند تفسير صاحب عسكر ـ امام هادى(ع) ـ و تفسير منسوب به امام عسكرى(ع)، نيز وجود داشت.1

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

قرآن چهاردهم

نويسنده: محمد علي مهدوي راد

 قرن چهاردهم، قرن تحول و دگرگوني است. تحول در تمام ابعاد فكري و دگرگوني در همه سوي انديشه جامعه اسلامي. در قرن چهاردهم پژوهش‌هاي سامان يافته در علوم اسلامي يكسر ديگرشان شده است، هم به لحاظ ساختار ظاهري و هم به لحاظ اشتمال بر موضوعات و مباحث و هم به لحاظ نگاهي كه پژوهشيان بر مسايل اسلامي داشته‌اند و منظري كه از آن به مسايل و موضوعات اسلامي نگريسته‌اند.

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

قرن سيزدهم

نويسنده: محمد علي مهدوي راد

 در قرن سيزدهم، پژوهش‌هاي علوم قرآني بسي نحيف و بي‌برگ و بار است،‌به ويژه در نيمه اول آن. از جمله موضوعاتي كه در اين قرن توجه عالمان را به خود معطوف داشته است ، مسأله حجيت و عدم حجيت ظواهر قرآن كريم است، كه از جمله پي‌آمدهاي ظهور و بروز و سيطره فكري اخباريگري بر حوزه انديشه شيعي. در حدود قرن ده و يازده است.

اخباريان ، ظواهر آيات الهي را حجت نمي‌دانستند،‌اما اينكه از اين جمله چه چيزي را مراد كرده‌اند چندان روشن نيست. علامه وحيد بهبهاني (ره) ، به صراحت مي‌نويسد:

« الأخباريون: منعوا عنها (حجية القرآن) مطلقاً ...»[1]

اما تدبر در كلمات اخباريان نشان مي‌دهد كه منع حجيت در باور

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

نگارش و كتابت در زمان پيامبر اسلام (ص)

 ما مى دانيم كه براى حفظ و صيانت كتاب مقدس آسمانى مسلمين يعنى قرآن كريم, از دو وسيله استفاده مى شد: يكى حافظه مردم. ديگر, كتابت و نگارش آن. آنچه در ادامه مىآيد نگاهى است به مسئله نگارش و كتابت در مكه و مدينه هنگام نزول قرآن كه در چهار مقوله عرضه مى گردد.
الف ـ كيفيت پيدايش خط و كتابت از نظر دانشمندان قديم اسلامى.
ب ـ پيدايش خط از نظر دانشمندان جديد اسلامى و غربى .
ج ـ خط و كتابت همزمان باظهور اسلام در مكه.
د ـ خط و كتابت همزمان با ورود پيامبر اسلام (ص) در مدينه.

الف ـ كيفيت پيدايش خط و كتابت از نظر دانشمندان قديم اسلامى :
دانشمندان قديم اسلامى راجع به پيدايش خط داراى دوگونه را…ى و نظر مى باشند كه نخست ما از اين دو را…ى و عقيده باختصار گفتگو كرده, و سپس روايات مربوط به آنها را بررسى مى نمائيم:
1ـ مسئله پيدايش خط, امرى توقيفى است, يعنى پديده خط و نگاره, دست پرورده انديشه و تجربه انسانى نيست بلكه خداوند آنرا از طريق وحى به بشر تعليم داده است .
علما… قديم در اين باره دلائل و رواياتى را ارائه مى دهند ـ كه اگر چه اين روايات از نظر ظاهر تعبير و بيان, داراى اختلاف است ـ ولى مآلاً همه آنها ناظر به يك مطلب و هدف مى باشند و آن توقيفى بودن خط و كتابت است. تفاوتهائى كه در اين روايات از لحاظهاى گوناگون بچشم مى خورد نمى تواند حس كنجكاوى و حقيقت جوئى يك پژوهشگر را ارضا… نمايد, بلكه هر چه بيشتر در اين روايات به مطالعه مى پردازد علاقه به بررسى فزونترى در او پديد مىآيد.
2ـ پيدايش خط براثر نياز انسانى بوجود آمده, و محصول تجربه, و فرآورده اى از پديده هاى فكرى انسان است.
ما اين عقيده و را…ى را در مطاوى بيانات ابن خلدون مى بينيم, وى مى نويسد: خط و كتابت عبارت از نگاره و شكل هائى است كه بر مفاهيم و منظورها و كلمات خاصى دلالت مى كند. كلماتى كه از طريق تكلم بگوش انسان مى رسيد (و آنهم با قرارداد خاصى) بر روى نوشت افزارها پياده شده است بنابراين خط و نگاره از فكر و انديشه و تجربه انسان الهام گرفته, و بشر پس از آشنائى با فن مكالمه و سخن گفتن, آنرا ابتكار نمود.(1)

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني درقرن دوازدهم

 نويسنده: محمد علي مهدوي راد

مطلع نگاشته های قرآنی قرن دوازدهم را با نام و يادپر فروغ محدث جلیلی وعالم بی  بدیل تاریخ تشیع علامه ممحمدباقر مجلسی رضوان الله علیه(م 1111) آذین می بندم

آن بزرگوار در دایرة المعارف عدیم النظیر خود «بحار الانوار» جای در جای به مباحث قرآنی پرداخته است، مجلدات (89 و 90) از چاپ بیروت [92 و 93] از چاپ ایران این مجموعه شگرف، ویژه مباحث قرآنی در این جلدها در ضمن صدوسی باب از فضل و فضیلت قرآنی، اعجاز آن، تدبٌر در قرآن، ناسخ و منسوخ در قرآن، آداب تلاوت قرآن، جمع و تدوین قرآن و ... در پرتو آیات و روایات، به تفصیل سخن رفته است. باب 128 این مجموعه ارجمند، رساله ایست مفرد با عنوان «باب ماورد عن امیرالمؤمنین فی اصناف آیات القرآن و انواعهای و تفسیر بعض آیاتها بروایة المعانی». اما این مجموعه با وضعی که دارد، سخنی باشد بلند از امیرالمؤمنین (ع)، بی گمان پذیرفتنی نیست.1 متن آن که بیشتر شکل تألیف کتاب را دارد و گاه با عباراتی نااستوار، نشانگر آن است که نباید حدیثی باشد منقول از علی (ع).

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني درقرن يازدهم

 نويسنده: محمد علي مهدوي راد

در قرن يازدهم دامنه پژوهش‌هاي علوم قرآني چندان گسترده نيست. در اين قرن نورالدين علي بن محمد بن سلطان هروي مشهور به « ملا علي قاري» آثاري در علوم قرآني رقم زده است،‌از جمله:«حدث الأماني بشرح حرزالأماني»،‌«اربعون حديثاً في فضائل القرآن»، «الفيض السماوي في تخريج قراءات البيضاوي»،«المنح الفكريه بشرح المقدمه الجزريه»، « الهيات السنيه العليه علي ابيات الشاطبيه الرائيه»[1].

ملاعلي قاري از عالمان ،‌محدثان و مفسران بزرگ قرن يازدهم هجري است، او در هرات از مادر بزاد و در آن ديار باليد ،‌او دانش‌هاي مرسوم آن روزگار به ويژه قرائت را در آن ديار فرا گرفت و آن گاه به مكه مكرمه هجرت كرد و بيش از چهل سال در آن ديار زندگي كرد و بر دانش خود افزود و با تأليف و تدريس دانشش را بگسترد . ملاعي قاري خطي خوش داشت،‌قرآن را مي‌نوشت و از اين راه امرار معاش مي‌كرد، او در آستانه قرآن آثار ديگري نيز رقم زده است. از جمله « انوار القرآن و اسرار العرفان» كه تفسيري است در دو جزء، و نيز « حاشيه علي تفسير البيضاوي» كه در آن به وجوه قراآت و تبيين واژه‌هاي دشوارياب قرآن اهميت ويژه قايل شده است ، او به سال 1014 در مكه مكرمه زندگي را بدرود گفت.[2]

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني درقرن دهم

 نويسنده: محمد علي مهدوي راد

نگاشته‌هاي علوم قرآني اين قرن را با گزارش آثار مفسر، محدث و قرآن‌پژوه بزرگ اين قرن، جلال‌الدين عبدالرحمن بن كمال... بن الشيخ همام الدين الهمام الخضيري السيوطي(م 911)، مشهور به جلال‌الدين سيوطي آغاز مي‌كنيم. سيوطي گو اينكه درميدان قرآن‌پژوهي بيشتر با تفسير مهمش «الدر المنثور» و كتاب علوم قرآني ارجمندش «الأتقان في علوم القرآن» مشهور است، اما وي آثار بسيار ديگري نيز در اين فن دارد كه همه سودمند هستند و كارآمد .

آثار علوم قرآني سيوطي را به اختصار مي‌شناسانيم:

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني درقرن نهم

 نويسنده: محمد علي مهدوي راد

گزارش نگاشته‌هاي علوم قرآني را با ياد كرد آثار اديب محدث و عالم سختكوش، سراج‌الدين عمر بن علي بن احمد بن محمد بن عبدالله انصاري اندلسي(م 804) ، مشهور به « ابن الملقن» آغاز مي‌كنيم. او در قاهره از مادر بزاد و در همان ديار، دانش‌آموختن را آغاز كرد و به تكميل و توسيع دانش پرداخت،‌او براي رسيدن به محضر عالمان و دانشوران، شهرهاي بسياري را در نورديد و آثار ارجمند و سودمندي از خود بر جاي نهاد.[1] « تفسير غريب القرآن» وي از نيكوترين آثار نگاشته شده در اين زمينه است. ابن الملقّن واژه‌ها را بر اساس سوره‌ها و آيات در سوره‌ها تنظيم كرده و در تبيين و تفسير معاني آنها گاه از محدوده تفسير واژگاني فراتر رفته و به تفسير گسترده‌تري دست يازيده است. تأثير‌پذيري وي از كتاب ارجمند « تحفة الأريب» ابوحيان، روشن است[2] ، اما بي‌گمان كتاب ابن الملقّن گسترده‌تر و سودمند‌تر است . وي كتابي نيز در شناخت و شناسايي قاريان پرداخته است[3] با عنوان « طبقات القراء». نگاشته‌هاي او را در موضوعات مختلف اسلامي بيش از دويست عنوان دانسته‌اند. كتاب ابن الملقن را سميرطه مجذوب با تحقيق و تصحيحي استوار و سودمند نشر داده است. او كتاب را بر اساس دو نسخه مقابله كرده و موارد اختلافي را در پانوشتها ثبت كرده است و افزون بر آن،‌توضيحات روشنگري در پانوشتها در جهت تبيين مطالب متن افزوده است و گاه تفسيرهاي ابن الملقّن را با قرآن پژوهان پيشين سنجيده است و در ضمن مقدمه‌اي از شرح حال، آثار و شيوه نگارش مؤلف بحث كرده است، پايان‌بخش كتاب،‌فهرست واژه‌ها بر اساس ترتيب الفبايي، فهرست احاديث ، اعلام و ... جز آن .[4]

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني درقرن هفتم

 تأليف : محمد علي مهدوي راد

 گزارش نگاشته‌هاي علوم قرآني اين قرن را با ياد كرد آثار و نگاشته‌هاي متكلم و مفسر بلند آوازه، محمد بن عمر الحسين بن علي، مشور به «فخرالدين رازي» (م 606) آغاز مي‌كنيم. او افزون بر تفسير عظيمي كه نگاشت و به «التفسير الكبير » يا « تفسير فخر رازي» مشهور است و آكنده است از مباحث مهم علوم قرآني، كتاب‌هايي در علوم قرآني نيز رقم زد كه مهم‌ترين آن‌ها « نهاية الايجاز الي دراية الاعجاز » است. فخرالدين رازي در اين كتاب دو اثر ارزشمند عبدالقاهر جرجاني « اسرار البلاغه» و « اعجاز القرآن» را، درهم آميخته و با پيرايش و آرايش در قالب كتابي در اعجاز قرآن پرداخته است.[1]رازي از اين كتاب در تفسيرش ياد كرده است و آن را « دلائل الأعجاز» ناميده و گفته است:

« هر كسي در كتاب ما « دلائل الأعجاز» به ژرفي بنگرد، درخواهد يافت كه قرآن در تمام ابعاد فصاحت فرازمندترين است.»[2]

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني درقرن ششم

تأليف : محمد علي مهدوي راد 

گزارش آثار علوم قرآني اين قرن را با يادكرد نگاشته‌هاي مفسر، اديب و متكلم بلند آوازه، ابوالقاسم حسين بن محمد راغب اصفهاني (م 502) آغاز مي‌كنيم. او با نگارش « المفردات في الفاظ القرآن» در جهت تبيين واژه‌هاي دشوارياب قرآن كريم و توضيح واژگان آيات الهي گامي بلند برگرفت . كتاب « المفردات » مشهورتر از آن است كه نيازي به معرفي داشته باشد. كتاب راغب كه از آن، گاه به « المفردات» في غريب القرآن» نيز ياد شده است،‌از تفسير و تبيين اختصاري واژگان فراتر رفته و چهره تفسيري سودمند به خود گرفته است. او در نمودن معناي واژه ،‌افزون بر ريشه يابي ادبي و اشتقاقي آن به آيات همگون توجه مي‌كند و از سنجش آيات با هم مي‌كوشد تا به معناي واژه نزديك شود . راغب آگاهي‌هاي كلامي و فرهنگي را نيز، گاهي به ياري مي‌گيرد تا در تبيين واژه‌ها كه كلام الهي است و در اين تلاش بايد مراد الهي را ـ در حد توان ـ بازگويد، سخني سخته و استوار گويد.

«مفردات» بارهاي بار چاپ شده است، از جمله چاپ منقحي از آن به تحقيق نديم مرعشلي با فهارس سودمند به سال 1392 و به همت دارالفكر بيروت نشر يافته است.

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني در قرن اول و دوم

 نويسنده: محمد علي مهدوي راد

 بخش عظيمي از نگاشته‌ها و آثاري كه در آستانه قرآن سامان يافته است، در فرهنگ اسلامي به علوم قرآني شهره‌اند. اكنون بنگريم عالمان و قرآن پژوهان از علوم قرآني چه دانشها و چگونه آگاهيهايي را مراد مي‌كنند؛ و نگارش اين آثار چگونه آغاز شد و سير و تحول آن چه سان بوده است .

برخي از محققان از محققان در تعريف علوم قرآني آورده‌اند :

« اين علوم در نگاه آنان(قرآن پژوهان) مجموعه‌اي از مسائل را شامل مي‌شود كه درباره قرآن كريم بحث مي‌كنند مانند: نزول قرآن، كتاب آن ، ترتيب آيات در مصاحف، ويژگيها و اهداف قرآن، ناسخ و منسوخ قرآن و ...[1]»

 جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني درقـرن چهارم

نويسنده: محمد علي مهدوي راد

قرن چهارم قرن شكوفايي دانش است، در اين قرن انديشه‌ها، فكرها درحوزه فرهنگ اسلامي رشد شايسته‌اي داشته و آثار بسياري در ابعاد مختلف فرهنگ اسلامي نگاشته شده است. در اين قرن بايد از محمد بن يزيد واسطي (م 306) ياد كرد؛‌كه كتاب « اعجاز القرآن في نظمه و تأليفه » را نگاشت.[1] اين كتاب از اولين آثاري است كه اين عنوان را بر خود دارد . عبدالقادر جرجاني بر اين كتاب دو شرح نوشته است . كه پس از اين از آنها ياد خواهيم كرد. ابوعلي حسن‌بن نصر طوسي مشهور به « كُردُش» (م 312) از عالمان و محدثان آنروزگار كتابي نوشت با عنوان « نظم القرآن».[2] در اين قرن از جمله از اثر بزرگي ياد شده است با عنوان « الحاوي في علوم القرآن» بخامه محمد بن مرزبان محولي (م 309). ابن نديم از اين كتاب ياد كرده و آنرا 27 جزء دانسته است[3].

جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

سير نگارشهاي علوم قرآني درقـرن سـوم

 نويسنده: محمد علي مهدوي راد

در اين قرن يحيي بن زياد فراء (م 207) يادكردني است.او از اديبان و عالمان بنام اين قرن است. فراء آثار و نگاشته‌هاي فراواني از خود بر جاي گذاشت[1] و در اين ميان نگاشته‌هاي وي درباره مباحث و مسائل قرآني از جايگاه بلندي برخوردار است. از ميان آثار فراء « اختلاف اهل الكوفه و البصره و الشام في المصاحف »« الجمع و التثنيه في القرآن» ،‌« لغات القرآن»، « المصادر في القرآن» در علوم قرآني است.[2]« معاني القرآن» كه گاه از آن با عنوان « مشكل اعراب القرآن و معانيه » نيز ياد شده است،‌با توجه به حد و حدود نگارشهاي قرآني و تفسيري در آن روزگار كتابي تفسيري است تا علوم قرآني.در آثار نگاشته شده با عنوان « معاني القرآن» . گو اينكه جنبه‌هاي لغوي و اعرابي گسترده است ، اما در نگاه كلي اين آثار آهنگ تفسير دارند و مي‌توان آنها را تفاسير أدبي دانست كه بيشترين توجه را به شيوه بياني قرآن داشته‌اند و واژه‌هاي دشوارياب را تبيين مي‌كرده‌اند.[3]

جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

جعل و تعريف در روايات اسباب نزول

حسن ربانی - سيد موسی صدر

بخش اول

از مسـائل جدى و اساسى مبحث اسباب نزول,مقوله جعل و تحريف در روايات و احاديث اسـباب نـزول اسـت.گر چه تشخيص احاديث و روايات مستند و صحير از مرسل و سقيم, بـحـثـى گـسترده, دراز دامن و پر اهميت را در طول تاريخ حديث داشته و دارد,اما اهـميت اين مقوله در روايات مربوط به تفسير قرآن, بويژه احاديث مرتبط به اسباب نـزول بـيشتر است, زيرا اين گونه احاديث, تنها از حكم عملى و يا اخلاقى محض سخن نمى گويند, بلكه نوع نگاه به كتاب الهى را تبيين و ترسيم مى كنند و در نتيجه اين گونه روايات, مى تواند ما را به درك كلام حق, نزديك و يا از آن دور سازد.

اسرائيليات؛زمينه ها و ريشه ها

 استاديار گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه قم

اشاره :

در بسياري از تفاسير, به ويژه تفسيرهاي روايي اهل سنت , روايات فراواني در زمينه ي تاريخ و سرگذشت پيامبران پيشين و نيز اعتقادات و معارف ديني نقل شده  كه سرمنشاء بسياري از آنها خرافات و داستان هاي ساختگي اهل كتاب است. اين روايات كه به (اسرائيليات) شهرت يافته,بيشتر از طريق عالمان نومسلمان اهل كتاب به حوزه ي تفسير راه يافته است. سوگمندانه,بسياري از مفسران, بدون نقد اين روايات, به نقل آنها پرداخته اند. در سده ي اخير با گسترش عقل گرايي درتفسير, رويكردي نقادانه به اين روايات در ميان مفسران و اهل تحقيق نضج گرفته است.

قرآن و انبياء

 شامل : مطالب شنيدني دربارة پيامبران

آيات مربوط به پيامبران در قرآن

مشخصات بيش از يكصد پيامبر

مطالب شنيدني درباره پيامبران

جهت مطالعه ی ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

دكتر كاظم قاضي‌زاده   استاديار گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه مدرس

  اشاره

حاكميت ديني از مباحث اساسي فقه سياسي اسلام است كه در سده‌هاي اخير به دليل دور ماندن دين از حاكميت، رشد و بالندگي بايسته‌اي نيافته بود. با قيام امام خميني(ره) و تشكيل جمهوري اسلامي در ايران، موضوع حاكميت ديني بار ديگر در رأس مسايل فقه سياسي اسلام قرار گرفت. اكنون نظريات نه چندان پخته‌اي در باب حكومت ديني مطرح شده كه با توجه به وضعيت جهان امروز با چالش‌هاي مهمي روبرو گشته است. شايسته است همه‌ي باورمندان به حاكميت ديني با حكمت و درايت به اين موضوع نگريسته، ضعف‌هاي موجود در نظريه‌ي رايج را جبران كنند تا به خواست خداوند، الگويي مناسب ـ‌حداقل در سطح جهان اسلام ـ به دنيا عرضه شود؛ الگويي كه به دور از هرگونه شعاري، كارآمدي خود را با مقبوليت از سوي همه‌ي فرهيختگان و خردورزان و دين باوران به ظهور برساند.

روايت قرآنی ميلاد مسيح

نوشته آنِماری شيمل

ترجمه خسرو ناقد

نوشتهء حاضر ترجمه بخشی کوتاه از کتاب «جايگاه مسيح و مريم در عرفان اسلامی»، تأليف پُرفسور آنِماری شيمل است که ترجمه کامل آن را چندی است به‌پايان رسانده‌ام و اميد دارم به‌زودی منتشر شود. اکنون اما اين بخش را که در آن روايت قرآنی ميلاد مسيح به‌تصوير کشيده شده است، به‌مناسبت فرارسيد ميلادِ پيامبر صلح و دوستی به‌هموطنان مسيحی خود تقديم می‌کنم.